Najczęstsze pytania na temat dozwolonego użytku

Dozwolony użytek to zasada prawna, która w określonych okolicznościach pozwala wykorzystać cudze, chronione prawem autorskim materiały bez uzyskania wcześniejszej zgody posiadacza praw do nich.

Istnieje błędne przekonanie, że zasada dozwolonego użytku zaczyna działać automatycznie, gdy wypowiesz odpowiednie magiczne zaklęcie. Tak naprawdę nie ma żadnego cudownego rozwiązania, które spowoduje, że zasada dozwolonego użytku obejmie Cię podczas korzystania z materiałów objętych prawem autorskim, które nie należą do Ciebie.

Najczęstsze pytania dotyczące dozwolonego użytku

Jak działa zasada dozwolonego użytku?
W Stanach Zjednoczonych dozwolony użytek stwierdza sędzia, który analizuje konkretne przypadki w oparciu o pewne zasady. W różnych krajach różnie definiuje się okoliczności, w jakich materiał może być wykorzystany bez zgody właściciela praw autorskich. W Stanach Zjednoczonych przyjmuje się na przykład, że dozwolonym użytkiem jest wykorzystanie cudzego materiału w komentarzach, recenzjach, badaniach, nauczaniu i materiałach informacyjnych. W niektórych krajach istnieje zbliżone pojęcie „działania w dobrej wierze”, które może jednak mieć inny zakres.
Co obejmuje dozwolony użytek?

1. Cel i charakter wykorzystania materiału, np. komercyjny albo edukacyjny non-profit

Sądy zazwyczaj skupiają się na tym, czy użycie treści jest „transformatywne” (to znaczy, czy dodaje ono nową formę ekspresji lub nowe znaczenie do oryginału, czy też stanowi tylko jego kopię). W przypadku wykorzystywania komercyjnego szanse na stwierdzenie dozwolonego użytku są mniejsze, chociaż w niektórych sytuacjach można zarabiać na filmie, ale nadal korzystać z zasady dozwolonego użytku.

2. Charakter dzieła chronionego prawami autorskimi

Użycie materiału pochodzącego z dzieł opartych na faktach zostanie z większym prawdopodobieństwem potraktowane jako dozwolone niż w przypadku dzieł fikcyjnych.

3. Długość i istotność użytego fragmentu w stosunku do całości dzieła chronionego prawem autorskim

Wykorzystanie mniejszych fragmentów materiału pochodzącego z oryginalnego dzieła zostanie z większym prawdopodobieństwem potraktowane jako dozwolone niż w przypadku obszerniejszych partii. Jednak w niektórych sytuacjach wykorzystanie nawet niewielkiej partii materiału może zostać potraktowane jako użycie niedozwolone, jeśli wykorzystany materiał stanowi sedno dzieła.

4. Efekt rynkowy, jaki wykorzystanie może mieć na dzieło objęte prawem autorskim lub jego wartość

Użycie, które niekorzystnie wpływa na możliwość czerpania zysków z oryginalnego dzieła przez właściciela praw autorskich, jest zazwyczaj postrzegane jako niedozwolone. W przypadku parodii sądy mogą niekiedy zrobić wyjątek.

Kiedy stosuje się dozwolony użytek?
Wykorzystanie przez Ciebie materiału chronionego prawami autorskimi, który należy do kogoś innego, nie jest automatycznie uznawane za dozwolony użytek, nawet jeśli w filmie umieścisz informację o właścicielu praw autorskich, dodasz zastrzeżenie „naruszenie praw autorskich nie jest moim zamiarem” lub umieścisz nowe treści w treściach innego autora. Szczególnie mało prawdopodobne jest, że za dozwolony użytek zostanie uznane użycie, którego celem nie jest skomentowanie ani zrecenzowanie wykorzystanych treści (a jest ono jedynie zamiennikiem oryginalnego dzieła).

Jak działa system Content ID w sytuacjach dozwolonego użytku?

Gdy prześlesz film zawierający treści chronione prawem autorskim bez upoważnienia właściciela tych praw – nawet jeśli treści pojawiają się tylko przez kilka sekund (np. krótkie fragmenty popularnych utworów) – możesz otrzymać roszczenie z systemu Content ID, które spowoduje wyłączenie możliwości zarabiania na filmie.

Systemy automatyczne, takie jak Content ID, nie są w stanie określić, czy dozwolony użytek jest uzasadniony. Taka decyzja jest subiektywna i zależy od konkretnego przypadku, a co więcej, może zostać podjęta jedynie przez sąd. YouTube nie może podjąć decyzji o dozwolonym użytku lub pośredniczyć w sporach dotyczących praw autorskich, ale nie oznacza to, że dozwolony użytek nie może istnieć w YouTube. Jeśli uważasz, że Twój film spełnia kryteria dozwolonego użytku, możesz bronić swojego punktu widzenia, zgłaszając sprzeciw do roszczenia z systemu Content ID. Nie należy pochopnie podejmować takiej decyzji, ponieważ w niektórych przypadkach może być konieczne zgłoszenie sprzeciwu w formie odwołania i potencjalnie poprzez roszczenie wzajemne związane z Ustawą DMCA.

Jeśli zarówno Ty, jak i strona wnosząca roszczenie zdecydujecie się na zarabianie na filmie w trakcie trwania sporu, będziemy zbierać środki do czasu rozwiązania sporu. Gdy to nastąpi, wypłacimy zarobki odpowiedniej stronie.  

Opcje rozwiązania roszczenia poza procesem sprzeciwu

Najprostszym sposobem na radzenie sobie z roszczeniami z systemu Content ID jest unikanie ich. Nie używaj materiałów chronionych prawami autorskimi, chyba że są one kluczowym elementem Twojego filmu. W Bibliotece audio YouTube znajdziesz muzykę, której możesz bezpłatnie używać w swoich filmach. Jeśli zdecydujesz się na pobieranie muzyki z innych stron z utworami bezpłatnymi lub objętymi licencją, przeczytaj uważnie warunki korzystania z usługi. Niektóre z tych usług mogą nie przyznawać praw do korzystania z muzyki w YouTube ani zarabiania na niej, więc nadal możesz otrzymać roszczenie z systemu Content ID.

Jeśli otrzymasz takie roszczenie dotyczące muzyki, która Twoim zdaniem nie jest niezbędna w filmie, możesz ją usunąć lub zastąpić utworami z Biblioteki audio. Zawsze możesz też przesłać zupełnie nową wersję filmu – bez materiałów objętych roszczeniem – pod nowym URL-em.

Czy chroni mnie zasada dozwolonego użytku, jeśli...

...film zawiera informacje o właścicielu praw autorskich?

Stopień przekształcenia („transformatywności”) odgrywa ważną rolę w analizie przypadków dozwolonego użytku. Samo wskazanie właściciela dzieła objętego prawami autorskimi nie spowoduje, że niezmieniona kopia jego materiałów zostanie objęta zasadą dozwolonego użytku. Wyrażenia takie jak „wszystkie prawa należą do autora” lub „nie jestem właścicielem” nie oznaczają, że używasz materiału w dozwolony sposób. Nie oznaczają też, że masz pozwolenie właściciela praw autorskich na użycie tego materiału.

...film zawiera zastrzeżenie o wyłączeniu odpowiedzialności?
Nie istnieje żadne magiczne zaklęcie, które sprawi, że zasada dozwolonego użytku obejmie Cię podczas korzystania z materiałów objętych prawem autorskim, które nie należą do Ciebie. Umieszczenie w filmie sformułowania „naruszenie praw autorskich nie jest moim zamiarem” nie zapewni Ci automatycznej ochrony przed roszczeniami związanymi z naruszeniem tych praw.
...treści są wykorzystywane w celach „rozrywkowych” lub „non-profit”?

Sądy dokładnie sprawdzają, do jakich celów używasz danych materiałów, by określić, czy jest to dozwolony użytek. Jeśli oświadczysz, że przesłany materiał „służy jedynie celom rozrywkowym”, nie przechyli to szali na korzyść dozwolonego użytku. Użycie materiału w celach „non-profit” jest traktowane przychylnie podczas analizy przypadków dozwolonego użytku, ale nie powoduje automatycznego odrzucenia roszczenia.

...do dzieła innego twórcy, które jest chronione prawem autorskim, dodam stworzony przez siebie materiał?
Nawet jeśli dodasz coś od siebie do treści innego autora, Twój sposób wykorzystania nadal może nie zostać uznany za dozwolony – zwłaszcza jeśli Twoje dzieło nie wprowadza nowej formy ekspresji, nowego znaczenia ani przekazu do oryginału. Tak jak w poprzednich omawianych sytuacjach, sądy będą analizować poszczególne przypadki pod kątem wszystkich czterech czynników decydujących o dozwolonym użytku – w tym także ilości oryginalnych materiałów, które zostały użyte.

 

Czy to było pomocne?
Jak możemy ją poprawić?